ཁ་སང་ཨ་རིའི་མཁའ་སྐྱོད་བཟོ་སྐྲུན་རིག་རྩལ་དང་མཁའ་དབྱིངས་རྟོག་ཞིབ་ཚན་པས་སའི་གོ་ལ་དང་ཤིན་ཏུ་མཚུངས་པའི་གོ་ལ་གཞན་ཞིག་རྙེད་སོན་བྱུང་ཡོད་པ་བསྒྲགས་འདུག ཟླ་འདིའི་ཚེས་ ༢༣ ཉིན་ཨ་རིའི་མཁའ་སྐྱོད་བཟོ་སྐྲུན་རིག་རྩལ་དང་མཁའ་དབྱིངས་རྟོག་ཞིབ་ཚན་པ་ (NASA) ཞེས་པས། ཕྱི་ལོ་ ༢༠༠༩ ལོ་ནས་བཟུང་མཁའ་དབྱིངས་སུ་གོ་ལའི་ཚད་ལེན་རྒྱང་ཤེལ་མཁའ་འཕྲུལ་ (Kepler space telescope) ཞེས་པ་ཞིག་བཏང་སྟེ། མཁའ་དབྱིངས་ཀྱི་རྒྱུ་སྐར་ལ་རྟོག་ཞིབ་བྱས་པ་བརྒྱུད། ཉི་མའི་ཁྱིམ་རྒྱུད་ཀྱི་ཕྱི་རོལ་དུ་སའི་གོ་ལ་དང་ཤིན་ཏུ་མཚུངས་པའི་གོ་ལ་གཞན་ཞིག་རྙེད་ཡོད་པ་མ་ཟད།

ཕྱི་ལོ་ ༢༠༡༥ ཟླ་ ༧ ཚེས་ ༡༦ཉིན་ནས་གཡུང་དྲུང་བོན་གྱི་གདན་ས་ཆེན་མོ་༧དཔལ་གཤེན་བསྟན་སྨན་རིའི་གླིང་གི་ གཡུང་དྲུང་བོན་གྱི་བཤད་སྒྲུབ་འདུས་སྡེའི་ལོ་འཁོར་ཡིག་རྒྱུགས་ཆེན་མོ་དབུ་འཛུགས་གནང་ཡོད་པ་དང་། དེ་ཡང་གོང་ཚེས་ཉིན་གྱི་ཞོགས་པའི་ཕྱག་ཚོད་བརྒྱད་པ་ནས་འཛིན་གྲྭ་སོ་སོ་ལ་གཞུང་རྒྱུགས་བཏང་ཡོད་པ་དང་། ཕྱི་ཚེས་༡༧ཉིན་འཛིན་གྲྭ་སོ་སོ་ལ་འགྲེལ་རྒྱུགས་བཏང་ནས་ཡོངས་སུ་ལེགས་གྲུབ་བྱུང་ཡོད།

མི་སྣ་ལ་དབྱེ་ན། ལྷ་སྒྲུང་ལས་བཤད་པའི་མི་སྣ་དང་། ལོ་རྒྱུས་ལས་བཤད་པའི་མི་སྣ་གཉིས་སོ། །མི་མང་པོ་ཞིག་གིས་སྟོན་པ་གཤེན་རབ་མི་བོ་དེ་ལྷ་སྒྲུང་ལས་བཤད་པའི་མི་སྣ་ཞིག་ལ་ཁས་བླངས་ཀྱིན་འདུག མི་ལ་ལས་སྟོན་པ་གཤེན་རབ་མི་བོ་དེ་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་མི་སྣ་ཞིག་ལ་ཁས་བླངས་འདུག ཡང་ལ་ལས་སྟོན་པ་གཤེན་རབ་མི་བོ་དེ་ངན་སྔགས་མཐུ་ཅན་ཞིག་ལ་ཁས་ལེན་འདུག ཡང་མི་མང་ཕྱོགས་ཞིག་གིས་སྟོན་པ་གཤེན་རབ་མི་བོ་དེ་འཇིག་རྟེན་སྐྱོབ་པའི་མགོན་པོ་སངས་རྒྱས་ཞིག་ལ་ངོས་འཛིན་འདུག འོན་ཀྱང་ང་རང་ཡིག་ཆ་མང་པོ་ཞིག་ལ་བལྟ་རྟོག་བྱས་པ་ལས་བྱུང་བའི་གོ་རྟོགས་ལ། སྟོན་པ་གཤེན་རབ་མི་བོ་དེ་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་མི་སྣ་ཞིག་ཡིན་པར་ངེས་ཤེས་འཆར། རྒྱུ་མཚན་ནི། སྟོན་པ་གཤེན་རབ་མི་བོ་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་མི་སྣ་ཡིན་པའི་ཁྱད་བོན་དགུ་དང་ལྡན་པ་སྟེ།

གྲུབ་མཐའི་ཆེད་དུ་མེས་པོའི་མཛད་རྗེས་དོར། །སྲིད་དོན་ཆེད་དུ་རང་རིགས་ལོ་རྒྱུས་བསྒྱུར། །ལ་རྒྱ་ཁར་ཆེར་རང་འདོད་ཅོད་པན་བཅིངས། །གཅམ་བུའི་རྒྱལ་མཚན་སྒྲེང་མཁས་གངས་ཅན་པ། །རང་སྐྱོན་མཐོང་ན་བོད་ཀྱི་ལ་རྒྱ་ཡིན། །རང་འདོད་སྤང་ན་ཆོས་པ་ཡང་དག་ཡིན། །རང་རིགས་གཅེས་ན་བྱུང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཡིན། །རང་གི་ལོ་རྒྱུས་ཤེས་ན་མཁས་པ་ཡིན། །གསོ་རིག་བསྟན་པ་ཏི་སེའི་གངས་ནས་དར། །འབྱུང་བཞིའི་རྣམ་བཤད་གངས་ཅན་ལྗོངས་སུ་ཁྱབ། །ཚན་རིག་ཤེས་བྱས་ཞང་བོད་རྒྱལ་ཁམས་བསྐྱངས། །གཞན་ལུགས་མ་འདྲེས་བོད་ཀྱི་སྨན་རྩིས་མཆོག །གསོ་རིག་བྱུང་ཁུངས་བོད་ཀྱི་ཡིག་ཚང་ཁག །བདེན་པའི་དཔང་པོ་གྷི་རིག་ལོ་རྒྱུས་བཞག །གྲུབ་མཐའི་ཞེན་གཏམ་དབྱིངས་སུ་སྐྱེལ་བ་ལ། །དགག་སྒྲུབ་ལུང་རིག་ཆར་ལྟར་དབབ་ཏུ་གསོལ། །ཧ་ལམ་སྤྱི་ལོའི་སྔོན་གྱི་ལོ་ངོ་བཞི་སྟོང་ལྷག་ཙམ་གྱི་གོང་གི་བོད་ཀྱི་སྨན་རྩིས།

སྤྱི་ཟླ་ ༠༦ ཚེས་ ༢༤ ཉིན་ཁོ་བོའི་ངོ་ཤེས་ཤིག་ནས་གློག་འཕྲིན་བརྒྱུད་མི་མགོ་བརྗེ་སྤོར་གྱི་བཤགས་ བཅོས་ནང་དོན་དུ་བྱས་པའི་རྩོམ་ཡིག་བཀོད་པའི་དྲ་བའི་འབྲེལ་ཐག་ཅིག་བསྐུར་འདུག་ ཅིང་། རྩོམ་ཡིག་དེ་བཀླགས་ནས་བསམ་ཚུལ་ཇི་བྱུང་གསལ་སྟོན་དགོས་པའི་རེ་འདུན་བཏོན་འདུག རྩོམ་ཡིག་དེ་འབྲི་མཁན་ནི་ཝར་ཝིཀ་གཙུག་ལག་སློབ་གྲྭ་ཆེན་མོའི་[University of Warwick]ལྟ་གྲུབ་རིག་པའི་མཁས་དབང་ཁེ་སམ་[Quassim Cassam] ཟེར་བ་ཞིག་ཡིན་པ་དང་། རྩོམ་ཡིག་དེ་སྤྱི་ཚེས་ ༢༣ ཉིན་ CNN དང་ The Conversation ཞེས་པའི་དྲ་རྒྱའི་ནང་བཏོན་འདུག

དཔལ་གཤེན་བསྟན་ཀུན་ཁྱབ་བདེ་ཆེན་གླིང་ ངམ་༧བྱང་བྱ་དུར་དགའ་མལ་དགོན་ཆེན་དུ་སི་ཁྲོན་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་ནས་པར་ བསྐྲུན་བྱས་པའི་གཡུང་དྲུང་བོན་དང་འབྲེལ་བའི་དཔྱད་གླེང་ལོ་དེབ་མུ་ཁྲི་བཙན་ པོའི་དཔྱད་རྩོམ་བདམས་བསྒྲིགས་འགྲེམ་སྤེལ་གནང་བའི་མཛད་སྒོ་སྤེལ་བ། དེ་ཡང་༢༠༡༥ལོའི་ཟླ་བ་༦པའི་ཚེས་༢༩ཉིན་གྱི་སྔ་དྲོ་ཆུ་ཚོད་བཅུ་བའི་སྟེང་མདོ་ སྨད་གཡུང་དྲུང་བོན་གྱི་འདུས་སྡེ་ཆེན་མོ་༧དཔལ་གཤེན་བསྟན་བྱང་བྱ་དུར་དགའ་མལ་ དགོན་ཆེན་གྱི་མ་ཏྲིའི་སྨོན་ལམ་སྒྲུབ་ཆེན་ཉིན་དྲུག་པའི་ཉིན་ལ། གཡུང་དྲུང་བོན་དང་འབྲེལ་བའི་དཔྱད་གླེང་ལོ་དེབ་མུ་ཁྲི་བཙན་པོའི་དཔྱད་རྩོམ་ བདམས་བསྒྲིགས་འགྲེམ་སྤེལ་གནང་བའི་མཛད་སྒོ་སྤེལ།

༢༠༡༥ ཟླ༦པའི་ ཚེས༧ཉིན། ཀྲུང་གོའི་ལོ་རྒྱུས་སྙན་རྩོམ་རིང་མོའི་དངོས་བྲིས་གློག་བརྙན་ཐོག་མ《ཞང་ཞུང》 ཞེས་པའི་གཙོ་འདོན་མི་སྣའི་གསར་འགྱུར་ཁྱབ་སྤེལ་ཚོགས་འདུ་དེ་པེ་ཅིང་ཀྲུང་དབྱང་བརྙན་འཕྲིན་ཁང་མའེ་ཏའེ་ཡཱ་ལྟེ་གནས་སུ་བསྡུས། རིག་གནས་པུའུ་དང་དྲིལ་སྒྲོག་པུའུ་ཡི་འགོ་ཁྲིད་ལས་གཞན་ད་དུང་། རྒྱལ་སྤྱིའི་མིང་དུ་གྲགས་པའི་བོད་རིག་པའི་ཆེད་མཁས་པ་སྟེ་ཀྲུང་དབྱང་མི་རིགས་སློབ་ཆེན་གྱི་དགེ་རྒན་ཆེན་མོ་ཚེ་རིང་ཐར་དང་། ཐུབ་བསྟན་ཕུན་ཚོགས། ངག་དབང་རྒྱ་མཚོ། ཐོགས་མེད། དེ་མིན་བརྙན་འཕྲིན་ཁང《གོང་མ་ཁང་ཞི》ཡི་སྤྱིའི་འཁྲབ་ཁྲིད་པ་ལིན་ཧོང་སོགས་ཐེངས་འདིའི་གྲོས་ཚོགས་སུ་ཞུགས་ལ། ཚང་མས་ལྟ་ཚུལ་དང་འདོད་བློ་ལྷུག་པོར་བརྗོད་དེ་དངོས་བྲིས་གློག་བརྙན《ཞང་ཞུང》 ཕབ་བསྐྲུན་བྱེད་པར་རྨང་ལེགས་པོ་བཏིངས།

༢༠༡༥ལོའི་ཟླ༦ཚེས༢༦ནས༢༩བར་ཉིན་བཞིའི་རིང་ལ་ཀྲུང་དབྱང་མི་རིགས་སློབ་གྲྭ་ཆེན་ མོའི་བོད་རིག་པའི་སློབ་གླིང་དང་། ལྷོ་ནུབ་མི་རིགས་སློབ་གྲྭ་ཆེན་མོ། སི་ཁྲོན་ཞིང་ཆེན་མི་རིགས་ཞིབ་འཇུག་ཁང་། སི་ཁྲོན་ཞིང་ཆེན་རྒྱ་བོད་རིག་གནས་མཉམ་སྤེལ་གཞུང་ལས་ཁང་། ཆུ་ཆེན་རྫོང་མི་དམངས་སྲིད་གཞུང་བཅས་ཀྱིས་མཉམ་སྒྲུབ་བྱས་ཤིང་། སི་ཁྲོན་ཞིང་ཆེན་རྔ་བ་ཁུལ་ཆུ་ཆེན་རྫོང་མི་དམངས་སྲིད་གཞུང་གིས་གཙོ་སྒྲུབ་ བྱས་པའི་རྒྱལ་ཡོངས་རང་བཞིན་གྱི་༸ཀྲུང་གོའི་ཆུ་ཆེན་ཞང་ཞུང་བོན་གྱི་ཤེས་རིག་ གི་རིག་གཞུང་བགྲོས་གླེང་ཚོགས་འདུ༸དེ་རྒྱལ་རོང་ཆུ་ཆེན་རྫོང་དུ་གཟབ་རྒྱས་ངང་ འཚོགས།

ལྷན་རྒྱས་རྣམ་པ་སྐུ་ཁམས་བཟང་།  ཀྲུང་དབྱང་མི་རིགས་ལས་དོན་ཚོགས་འདུ་དང་རྒྱལ་སྲིད་སྤྱི་ཁྱབ་ཁང་གི་ཐེངས་དྲུག་པའི་རྒྱལ་ཡོངས་མི་རིགས་མཐུན་སྒྲིལ་ཡར་ཐོན་ཡོང་བའི་གཟེངས་བསྟོད་ཚོགས་ཆེན་གྱིས་བསྟན་དོན། མི་རིགས་ཀྱི་རིག་གནས་ཤུགས་ཆེན་པོས་རྒྱུད་འཛིན་དང་དར་སྤེལ་དུ་བཏང་སྟེ་མི་རིགས་ས་ཁུལ་གྱི་འཕེལ་རྒྱས་ཐད་ལ་བསམ་པའི་སྒུལ་ཤུགས་ཆེན་པོ་ཞིག་མཁོ་སྤྲོད་དང་། མི་རིགས་ཀྱི་སྲོལ་རྒྱུན་རིག་གནས་དར་སྤེལ་དང་སྲུང་སྐྱོབ་བྱ་ཆེད།

སྤྱིར་བགྲོ་གླེང་ཞེས་པ་དེ་ནི་ང་ཚོའི་སློབ་ཕྲུག་རྣམས་ཀྱི་ཤེས་ཡོན་གོང་མཐོར་གཏོང་རྒྱུའི་ཐབས་ལམ་གལ་ཆེན་ཞིག་ཡིན་པས་དབུས་གཡུང་དྲུང་བོན་གྱིས་སྟངས་འཛིན་གནང་ནས་ལོ་རེར་ཐེངས་གཅིག་ལ་༧གཡུང་དྲུང་བོན་གྱི་བགྲོ་གླེང་ཆེན་མོ་འཚོགས་དང་ཚོགས་མུས་ཡིན་པས་ད་བར་རྒྱུན་མ་ཆད་པར་ཚོགས་ནས་ད་ལོ་སྐབས་བཅུ་བཞི་པ་དེ་འགྲོ་བཞིན་ཡོད་པས་དེ་དག་གི་དགེ་ཕན་གང་ཡོད་པ་རྣམས་གུས་པ་བདག་གིས་ཁྱེད་རྣམས་པའི་སྙན་ལམ་དུ་འབུལ་རྒྱུ་ཡིན། བདག་མ་འོངས་བོན་གྱི་སོན་རྩ་ཡིན་པས་དུས་རྒྱུན་གཡུང་དྲུང་བོན་གྱི་བགྲོ་གླེང་