༧གཤེན་གྱི་གསང་སྔགས་སྒོམ་སྒྲུབ་གླིང་ཞེས་པའི་སྔགས་དགོན་དེ་ནི་ཡུལ་ཆེན་མོ་མ་ཧཱ་བྷ་ར་ཏའི་བྱང་ཕྱོགས་སུ་གནས་ཆགས་པའི་བོན་གཞིས་ཐོབ་རྒྱལ་གསར་པའི་རྒྱབ་ངོས། ༧གཡུང་དྲུང་བོན་གྱི་གདན་ས་ཆེན་མོ་དཔལ་གཤེན་བསྟན་སྨན་རིའི་གླིང་གི་ནུབ་ངོས་སུ། ཕྱི་ལོ་༢༠༠༥ལོར་༧སྐྱབས་རྗེ་༧རྒྱལ་བ་སྨན་རིའི་ཁྲི་འཛིན་སོ་གསུམ་པ་ལུང་རྟོགས་བསྟན་པའི་ཉི་མ་རིན་པོ་ཆེ་མཆོག་གིས་གསར་སྐྲུན་གྱི་དབུ་འཛུགས་གནང་སྟེ་ད་ལོར་ལེགས་འགྲུབ་བྱུང་ཡོད་པའི་༧གཡུང་དྲུང་བོན་གྱི་གོས་དཀར་ལྕང་ལོ་ལྡན་པའི་སྔགས་ཀྱི་འདུས་སྡེ་ཞིག་རེད།

རྒྱལ་པོ་ཁྲི་དར་མས་བསྟན་པ་བསྣུབས་ཞེས་བཤད་པའི་རྒྱལ་རབས་དང་ཆོས་འབྱུང་རྣམས་ཀྱི་ཁུངས་རྙིང་ཤོས་ནི“སྦ་བཞེད”ཡིན་ལ། དེ་ཡང《སྦ་བཞེད་ཞབས་བཏགས་མ》ཞེས་པ་ལས་འབྱུང་། ཞབས་བཏགས་མ་ཞེས་པ་འདི་དུས་རབས་བཅུ་གཅིག་པའི་མཇུག་ཏུ་བྲིས་པ་ཞིག་ཡིན་པ་ནི་དེའི་ནང་ལྷ་བླ་མ་ཡེ་ཤེས་འོད་དང་། ལྷ་བཙུན་བྱང་ཆུབ་འོད། ལོ་ཙཱ་བ་རིན་ཆེན་བཟང་པོ་གསུམ་གྱི་མིང་བྱུང་བ་མ་ཟད་དུས་འཁོར་གྱི་རྩིས་ཞེས་པའི་མིང་ཚིག་འབྱུང་བ་ལས་ཤེས་ཐུབ། དེར་བརྟེན་ལོ་རྒྱུས་འདི་ཡིག་ཆ་དང་ངག་རྒྱུན་རྙིང་པ་བཅས་ལ་བརྟེན་ནས་བྲིས་པ་ཡིན་ངེས་ཀྱང་བཙན་པོ་ཁྲི་དར་མ་འདས་ནས་ཕལ་ཆེར་ལོ་ཉིས་བརྒྱ་ལྔ་བཅུ་ཙམ་གྱི་རྗེས་སུ་བྲིས་པའི་ལོ་རྒྱུས་ཤིག་རེད།

རྒྱལ་སྤྱིའི་བོད་རིག་པའི་ཞིབ་འཇུག་གྲོས་དཔྱོད་ཚོགས་འདུ་རྒྱལ་ས་པེ་ཅིན་དུ་འཚོགས་པའི་སྟེང་གི་གཏམ་བཤད། ཡེ་དབང་སྲིད་པའི་རྒྱལ་པོ་རིགས་ལྔ་ལ། །སྒོ་གསུམ་གུས་པ་ཆེན་པོས་ཕྱག་འཚལ་ལོ། ། དེ་ནས་འདིར་བཤད་པར་བྱ་བ་ནི། འགྲོ་བ་མིའི་རིགས་གང་ཡིན་ཡང་བསམ་པ་བཟང་པོ་ཤེས་པ་གསལ་བོ་བློ་དྲང་བོར་གནས་པ་ཞིག་ཡིན་ན་མི་རིགས་རང་གི་ཐོག་མའི་ལོ་རྒྱུས་ལ་དཔྱད་དེ་མི་རིགས་རང་གི་ཐོག་མའི་དུས་ལ་དཔྱོད་པ་དང༌། མི་རིགས་རང་གི་རིགས་རྒྱུད་ཀྱི་ཁུངས་འཚོལ་བ་དང་། མི་རིགས་རང་གི་རིག་གནས་གསར་གཏོད་བྱེད་མཁན་སུ་ཡིན་དཔྱོད་པ་དང༌། མི་རིགས་རང་གི་བློ་གྲོས་སམ་ཤེས་རབ་ཅན་གྱི་ཐོག་མ་སུ་ཡིན་སོགས་དཔྱད་ཐུབ་ན། མི་རིགས་རང་ལ་ཐོག་མར་བཀའ་དྲིན་ཆེ་བ་དང་མཛད་རྗེས་བླ་ན་མེད་པ་དག་སུ་ཡིན་ཤེས་ཐུབ།

རྩོམ་སྒྲིག་པའི་གསལ་བཤད། ཚིག་མཛོད་ནི་དུས་རབས་རིམ་བྱུང་གི་ལོ་རྒྱུས་ཐོག་ཏུ་བེད་སྤྱོད་བྱས་དང་བྱེད་བཞིན་པའི་ཐ་སྙད་ཀྱི་བང་མཛོད་ཅིག་རེད། འཇིག་རྟེན་འདིར་སྐད་ཡིག་ཡོད་པའི་མི་རིགས་ཤིག་ཡིན་ཕྱིན་རང་གི་སྐད་ཡིག་ཏུ་ཡོད་པའི་ཐ་སྙད་རྣམས་ཕྱོགས་སྒྲིག་དང་འགྲེལ་བཤད་བྱས་ནས་ཕྱི་རབས་རྗེས་འཛིན་པ་རྣམས་ཀྱི་ནོར་སྐལ་དུ་འཇོག་ཅིང་ཡོད་པ་ནི་འགྲོ་བ་མིའི་རིགས་ཐུན་མོང་གི་བྱ་གཞག་ཅིག་རེད། བོད་ཀྱི་སྐད་ཡིག་ནི་ཆེས་གནའ་བོའི་དུས་ནས་བྱུང་པའི་དབྱངས་བཞི་དང༌། གསལ་བྱེད་སུམ་ཅུ་འདུས་པའི་སྦྱོར་ཀློག་ཅན་གྱི་ཡི་གེ་ཅིག་ཡིན་སྟབས། མིང་དང༌། ཚིག་གི་ཐ་སྙད་རྣམས་ཧ་ཅང་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པོར་ཡོད་པ་སྟེ། སྤྱི་ལོའི་སྔོན་གྱི་དུས་རབས་ཉི་ཤུ་པ་ཡས་མས་ཙམ་ནས་དམངས་ཁྲོད་ཀྱི་ཞིང་འབྲོག་གི་འཚོ་བའི་ཐད་ཀྱི་མིང་ཚིག་སྣ་འཛོམས་ཡོད་པ་མ་ཟད། བོན་གྱི་མཁས་པ་རྣམས་ཀྱིས་མཛད་པའི་སྨན་དང༌། རྩིས་སོགས་རིག་གནས་ཀྱི་ཐ་སྙད་མང་པོ་བྱུང་བ་དང༌། དེ་ནས་དུས་རབས་རིམ་བྱུང་གི་ནང་དུ་གཏོ་དང༌། མདོས་དང༌། ཡས་དང༌། གླུད་བཅས་ཀྱི་ཆོ་ག་སྣ་ཚོགས་དར་སྤེལ་གཏོང་བ་དེས་ཆོས་དང་རིག་གནས་སྐོར་ཀྱི་ཐ་སྙད་ཇེ་མང་དུ་ཕྱིན་ཡོད།

ཕྱི་ལོ་ ༢༠༡༤  ལོའི་ཕྱི་ཟླ་ ༧ པའི་ཚེས་ ༦ ཉིན་༧སྨན་རིའི་དགེ་བཤེས་གཡུང་དྲུང་འགྱུར་མེད་ལགས་ཧོར་སྦྲ་ཆེན་དུ་གློ་བུར་སྐུ་གཤེགས་པའི་གནས་ཚུལ། ༧སྨན་རིའི་དགེ་བཤེས་གཡུང་དྲུང་འགྱུར་མེད་ལགས་ནི་ཕྱི་ལོ་ ༡༩༦༤ ལོའི་ཟླ་ ༡༢ ཚེས་ ༡༥ ཉིན་སྡེ་དགེ་ལྷོ་ཁོག་ཏུ་བླ་ཁྲི་ཡབ་ཨ་མྱེ་ཁྱི་ལོད་ཚེ་རིང་དང་ཡུམ་འབྲོང་བཟའ་སྐལ་ལྷ་གཉིས་ཀྱི་སྲས་སུ་སྐུ་འཁྲུངས།

དེ་ཡང་གསེར་རྟ་མཁན་པོ་ཚུལ་ཁྲིམས་བློ་གྲོས་ཀྱིས་རྒྱ་ཡིག་གི་ལམ་ནས་བོན་པོའི་ཆོས་ལུགས་མཚམས་སྦྱོར་བྱས་པའི་ནང་དུ། བོན་པོའི་ཆོས་ལུགས་སངས་རྒྱས་ཆོས་ལུགས་མིན་ཚུལ་གྱི་གཏམ་འགའ་ཡོད་པས། དེ་ལ་ཉིན་འགའི་སྔོན་དུ་བགྲོ་གླེང་གི་ཚུལ་དུ་རྩོམ་ཐུང་ཞིག་བྲིས་ནས་བོན་བརྒྱ་དགོན་པས་གཙོ་གཉེར་བྱས་པའི་དཔྱོད་ལྡན་མཆོད་པའི་མེ་ཏོག་གི་རྩོམ་སྒྲིག་པ་ལ་བསྐུར་ཟིན་མོད། འོན་ཀྱང་དེའི་རྗེས་ནས་སྣང་ཞིག་དགོན་པའི་དགེ་བཤེས་འགའ་གྲོང་ཁྱེར་ཁྲིན་འདུ་རུ་སོང་ནས་མཁན་པོ་ཁོང་དང་བགྲོ་གླེང་མཛད་ནས་ཁོང་གིས་སྔར་གྱི་རྩོམ་དེ་ལ་གསལ་བཤད་ཅིག་བྲིས་འདུག གསལ་བཤད་དེ་ཧི་མ་ལ་ཡའི་བོན་གྱི་དྲ་བ་རུ་བཀོད་ཡོད། ཡིན་ནའང་གསལ་བཤད་བྱས་པའི་བོད་ཡིག་གི་རྩོམ་དང་དེ་སྔ་རྒྱ་ཡིག་གི་རྩོམ་གཉིས་ལ་གོ་བ་ལེན་སྟངས་མི་འདྲ་ས་རེ་བྱུང་ཡོད་པས། གསལ་བཤད་བྱས་པའི་བོད་རྩོམ་དེའི་ནང་དུ་གཡུང་དྲུང་བོན་ལ་བརྟག་དཔྱད་དང་དགག་སྒྲུབ་ཅི་ཡང་མཛད་མེད་ཚུལ་དང་།

གཡུང་དྲུང་བོན་ལ་ཡང་གྲུབ་མཐའ་གཞན་དག་དང་འདྲ་བར་སོ་སོའི་བསྟན་པ་ལ་མཛད་རྗེས་རླབས་ཆེན་འཇོག་མཁན་གྱི་སྐྱེས་བུ་བརྗོད་ཀྱིས་མི་ལང་བ་བྱོན་ཡོད་ལ། སྐྱེས་ཆེན་དམ་པ་དེ་དག་གི་མཛད་པ་རྗེས་དྲན་དང་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་གར་སྟེགས་ཐོག་ཏུ་འོད་སྟོང་འབར་བའི་ཆེད་དུ་ཕྱི་རབས་པས་དམ་པ་དེ་དག་གི་མཛད་རྣམ་ཐོར་བུ་བཀོད་ནས་མི་རབས་ནས་མི་རབས་ལ་བརྒྱུད་པའི་སྲོལ་རྒྱུན་ཆགས་ཡོད། སྔོན་བྱོན་དམ་པའི་རྣམ་ཐར་ལ་ཡང་རིགས་གཉིས་སུ་དབྱེ་རུང་བ་སྟེ་དམ་པ་རང་གིས་དངོས་སུ་བྲིས་པའི་རྣམ་ཐར་ལོ་རྒྱུས་ལ་རང་རྣམ་ཞེས་པ་དང་དེ་ལས་གཞན་པ་ནི་ཕྱི་རབས་པས་དམ་པ་དེའི་སྐུ་ཚེའི་འཕེལ་རིམ་རྣམས་ངག་སྒྲོས་ལ་གཞིར་བཞག་ནས་བྲིས་པའི་རྣམ་ཐར་དང་གཉིས་སོ། །

བལ་ཡུལ་སྤོག་རའི་ཧི་མ་ལ་ཡའི་རི་ཁུལ་གྱི་ཕུག་དོང་ཅིག་ནས་མི་ལོ་ས་ཡ་གཅིག་ནས་གཉིས་ལྷག་གོང་གི་འགྲོ་བ་མིའི་རིགས་ཀྱི་རུས་སྒྲོམ་ཞིག་རྙེད་སོན་བྱུང་ཡོད་འདུག ཉེ་ལམ་སུད་ཊན་དང་ནོར་ཝེའི་མཉམ་འབྲེལ་རི་བརྩེགས་རུ་ཁག་ཅིག་ལ་བལ་ཡུལ་སྦོག་རའི་ཕྱོགས་ཀྱི་ཧི་མ་ལ་ཡའི་རི་ཁུལ་ཞིག་ནས་གངས་སྙིལ་དོན་རྐྱེན་བྱུང་ཡུལ་གྱི་བྲག་སྐྱིབས་སམ། རི་ཕུག་ཅིག་ནས་རྡོ་ཆས་དུས་རབས་ (paleolithic era )ཀྱི་ཨ་ཧྥི་རི་ཁའི་ཧཱོ་མོ་ཁུལ་དུ་གནས་སྡོད་བྱེད་མཁན་(Homo habilis) ཞེས་པའི་གདོད་མའི་འགྲོ་བ་མིའི་རིགས་ཀྱི་རུས་སྒྲོམ་ཞིག་རྙེད་སོན་བྱུང་ཡོད་ཅིང་། དེ་ལ་བརྟག་དཔྱད་བྱས་པ་བརྒྱུད་ཧི་མ་ལ་ཡའི་མངའ་ཁུལ་དུ་མི་ལོ་ས་ཡ་ ༡།༤༤ ནས་ ༢།༣༣ ལྷག་གི་ཡར་སྔོན་ནས་འགྲོ་བ་མིའི་རིགས་འཚོ་སྡོད་བྱས་ཡོད་པ་ཤེས་རྟོགས་བྱུང་ཡོད་འདུག

གཡུང་དྲུང་བོན་དང་འབྲེལ་བའི་དཔྱད་གླེང་ལོ་དེབ་《མུ་ཁྲི་བཙན་པོ་》ཡི་ཀླད་ཀྱི་གཏམ། ཨ་སྔགས་ཚེ་རིང་བཀྲ་ཤིས། སྐད་དང་ཡི་གེ་གཉིས་ལྡན་གྱི་མི་རིགས་རང་རྐྱ་འཕེར་བ་ཞིག་ལ་མཚོན་ན། དེ་ལ་ཁུངས་ཕུགས་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་ཡི་གེའི་ལམ་ནས་འཁོད་ཐུབ་ཡོད་མེད་གཉིས་སུ་འབྱེད་ཆོག ཡི་གེ་མ་བྱུང་བའི་སྔོན་གྱི་ལོ་རྒྱུས་བྱུང་རབས་དག་ནི་སྒྲུང་གི་ཚུལ་དུ་ཡབ་མྱེས་ནས་བུ་རབས་ཚ་རྒྱུད་ལ་སྙན་ནས་སྙན་དུ་བརྒྱུད། ཡི་གེ་བྱུང་ཕྱིན་མི་རིགས་གང་དེའི་ལོ་རྒྱུས་བྱུང་རབས་སོགས་དེབ་ཐེར་དུ་འཁོད་པ་ནི་འཛམ་གླིང་ན་ལོ་རྒྱུས་ཡུན་རིང་བའི་མི་རིགས་ཀུན་གྱི་སྤྱི་འགྲོས་ཡིན།

བདེ་ཆེན་རྒྱལ་པོ་ཀུན་བཟང་རྒྱལ་བ་འདུས།། མི་བརྗེད་གཟུངས་ལྡན་ཤེས་རབ་སྨྲ་བའི་སེང།། འཛམ་གླིང་བོན་གྱི་གཙུག་རྒྱན་མཉམ་མེད་པ།། ཤེས་རབ་རྒྱལ་མཚན་ཞབས་ལ་གསོལ་བ་འདེབས།། ཞེས་རང་རེའི་ཞྭ་དཀར་རིང་ལུགས་འཛིན་པ་རྣམས་ཀྱིས་རྣམ་ཀུན་མཆོད་པའི་གནས་དང་བཀུར་བའི་ཞིང་དུ་གྱུར་པའི་སྙིགས་དུས་ཀྱི་རྒྱལ་བ་གཉིས་པ་མཉམ་མེད་ཤེས་རབ་རྒྱལ་མཚན་མཆོག་གི་བསྟོད་ཕྱག་སྐུ་གསུམ་ལྷུན་གྲུབ་ཏུ་བསྔགས་པ་འདི་ཉིད་ཀྱི་མཛད་བྱང་མ་གསལ་བས།  སུ་ཞིག་གིས་བརྩམས་པ་ཡིན་མིན་འཐད་ཁྲུན་ཐག་བཅད་ནས་གསུང་མི་ཐུབ་པ་དང།  རང་གཞན་གྱི་མཁས་གྲུབ་གང་ཞིག་གིས་ཕུལ་བ་ཡིན་མིན་གྱི་སྐོར་གསུང་སྲོལ་མི་འདྲ་བ་ཡང་སྣང་བར་བརྟེན།