ཕྱི་ལོ་ ༢༠༡༤  ལོའི་ཕྱི་ཟླ་ ༧ པའི་ཚེས་ ༦ ཉིན་༧སྨན་རིའི་དགེ་བཤེས་གཡུང་དྲུང་འགྱུར་མེད་ལགས་ཧོར་སྦྲ་ཆེན་དུ་གློ་བུར་སྐུ་གཤེགས་པའི་གནས་ཚུལ། ༧སྨན་རིའི་དགེ་བཤེས་གཡུང་དྲུང་འགྱུར་མེད་ལགས་ནི་ཕྱི་ལོ་ ༡༩༦༤ ལོའི་ཟླ་ ༡༢ ཚེས་ ༡༥ ཉིན་སྡེ་དགེ་ལྷོ་ཁོག་ཏུ་བླ་ཁྲི་ཡབ་ཨ་མྱེ་ཁྱི་ལོད་ཚེ་རིང་དང་ཡུམ་འབྲོང་བཟའ་སྐལ་ལྷ་གཉིས་ཀྱི་སྲས་སུ་སྐུ་འཁྲུངས།

དེ་ཡང་གསེར་རྟ་མཁན་པོ་ཚུལ་ཁྲིམས་བློ་གྲོས་ཀྱིས་རྒྱ་ཡིག་གི་ལམ་ནས་བོན་པོའི་ཆོས་ལུགས་མཚམས་སྦྱོར་བྱས་པའི་ནང་དུ། བོན་པོའི་ཆོས་ལུགས་སངས་རྒྱས་ཆོས་ལུགས་མིན་ཚུལ་གྱི་གཏམ་འགའ་ཡོད་པས། དེ་ལ་ཉིན་འགའི་སྔོན་དུ་བགྲོ་གླེང་གི་ཚུལ་དུ་རྩོམ་ཐུང་ཞིག་བྲིས་ནས་བོན་བརྒྱ་དགོན་པས་གཙོ་གཉེར་བྱས་པའི་དཔྱོད་ལྡན་མཆོད་པའི་མེ་ཏོག་གི་རྩོམ་སྒྲིག་པ་ལ་བསྐུར་ཟིན་མོད། འོན་ཀྱང་དེའི་རྗེས་ནས་སྣང་ཞིག་དགོན་པའི་དགེ་བཤེས་འགའ་གྲོང་ཁྱེར་ཁྲིན་འདུ་རུ་སོང་ནས་མཁན་པོ་ཁོང་དང་བགྲོ་གླེང་མཛད་ནས་ཁོང་གིས་སྔར་གྱི་རྩོམ་དེ་ལ་གསལ་བཤད་ཅིག་བྲིས་འདུག གསལ་བཤད་དེ་ཧི་མ་ལ་ཡའི་བོན་གྱི་དྲ་བ་རུ་བཀོད་ཡོད། ཡིན་ནའང་གསལ་བཤད་བྱས་པའི་བོད་ཡིག་གི་རྩོམ་དང་དེ་སྔ་རྒྱ་ཡིག་གི་རྩོམ་གཉིས་ལ་གོ་བ་ལེན་སྟངས་མི་འདྲ་ས་རེ་བྱུང་ཡོད་པས། གསལ་བཤད་བྱས་པའི་བོད་རྩོམ་དེའི་ནང་དུ་གཡུང་དྲུང་བོན་ལ་བརྟག་དཔྱད་དང་དགག་སྒྲུབ་ཅི་ཡང་མཛད་མེད་ཚུལ་དང་།

གཡུང་དྲུང་བོན་ལ་ཡང་གྲུབ་མཐའ་གཞན་དག་དང་འདྲ་བར་སོ་སོའི་བསྟན་པ་ལ་མཛད་རྗེས་རླབས་ཆེན་འཇོག་མཁན་གྱི་སྐྱེས་བུ་བརྗོད་ཀྱིས་མི་ལང་བ་བྱོན་ཡོད་ལ། སྐྱེས་ཆེན་དམ་པ་དེ་དག་གི་མཛད་པ་རྗེས་དྲན་དང་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་གར་སྟེགས་ཐོག་ཏུ་འོད་སྟོང་འབར་བའི་ཆེད་དུ་ཕྱི་རབས་པས་དམ་པ་དེ་དག་གི་མཛད་རྣམ་ཐོར་བུ་བཀོད་ནས་མི་རབས་ནས་མི་རབས་ལ་བརྒྱུད་པའི་སྲོལ་རྒྱུན་ཆགས་ཡོད། སྔོན་བྱོན་དམ་པའི་རྣམ་ཐར་ལ་ཡང་རིགས་གཉིས་སུ་དབྱེ་རུང་བ་སྟེ་དམ་པ་རང་གིས་དངོས་སུ་བྲིས་པའི་རྣམ་ཐར་ལོ་རྒྱུས་ལ་རང་རྣམ་ཞེས་པ་དང་དེ་ལས་གཞན་པ་ནི་ཕྱི་རབས་པས་དམ་པ་དེའི་སྐུ་ཚེའི་འཕེལ་རིམ་རྣམས་ངག་སྒྲོས་ལ་གཞིར་བཞག་ནས་བྲིས་པའི་རྣམ་ཐར་དང་གཉིས་སོ། །

བལ་ཡུལ་སྤོག་རའི་ཧི་མ་ལ་ཡའི་རི་ཁུལ་གྱི་ཕུག་དོང་ཅིག་ནས་མི་ལོ་ས་ཡ་གཅིག་ནས་གཉིས་ལྷག་གོང་གི་འགྲོ་བ་མིའི་རིགས་ཀྱི་རུས་སྒྲོམ་ཞིག་རྙེད་སོན་བྱུང་ཡོད་འདུག ཉེ་ལམ་སུད་ཊན་དང་ནོར་ཝེའི་མཉམ་འབྲེལ་རི་བརྩེགས་རུ་ཁག་ཅིག་ལ་བལ་ཡུལ་སྦོག་རའི་ཕྱོགས་ཀྱི་ཧི་མ་ལ་ཡའི་རི་ཁུལ་ཞིག་ནས་གངས་སྙིལ་དོན་རྐྱེན་བྱུང་ཡུལ་གྱི་བྲག་སྐྱིབས་སམ། རི་ཕུག་ཅིག་ནས་རྡོ་ཆས་དུས་རབས་ (paleolithic era )ཀྱི་ཨ་ཧྥི་རི་ཁའི་ཧཱོ་མོ་ཁུལ་དུ་གནས་སྡོད་བྱེད་མཁན་(Homo habilis) ཞེས་པའི་གདོད་མའི་འགྲོ་བ་མིའི་རིགས་ཀྱི་རུས་སྒྲོམ་ཞིག་རྙེད་སོན་བྱུང་ཡོད་ཅིང་། དེ་ལ་བརྟག་དཔྱད་བྱས་པ་བརྒྱུད་ཧི་མ་ལ་ཡའི་མངའ་ཁུལ་དུ་མི་ལོ་ས་ཡ་ ༡།༤༤ ནས་ ༢།༣༣ ལྷག་གི་ཡར་སྔོན་ནས་འགྲོ་བ་མིའི་རིགས་འཚོ་སྡོད་བྱས་ཡོད་པ་ཤེས་རྟོགས་བྱུང་ཡོད་འདུག

གཡུང་དྲུང་བོན་དང་འབྲེལ་བའི་དཔྱད་གླེང་ལོ་དེབ་《མུ་ཁྲི་བཙན་པོ་》ཡི་ཀླད་ཀྱི་གཏམ། ཨ་སྔགས་ཚེ་རིང་བཀྲ་ཤིས། སྐད་དང་ཡི་གེ་གཉིས་ལྡན་གྱི་མི་རིགས་རང་རྐྱ་འཕེར་བ་ཞིག་ལ་མཚོན་ན། དེ་ལ་ཁུངས་ཕུགས་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་ཡི་གེའི་ལམ་ནས་འཁོད་ཐུབ་ཡོད་མེད་གཉིས་སུ་འབྱེད་ཆོག ཡི་གེ་མ་བྱུང་བའི་སྔོན་གྱི་ལོ་རྒྱུས་བྱུང་རབས་དག་ནི་སྒྲུང་གི་ཚུལ་དུ་ཡབ་མྱེས་ནས་བུ་རབས་ཚ་རྒྱུད་ལ་སྙན་ནས་སྙན་དུ་བརྒྱུད། ཡི་གེ་བྱུང་ཕྱིན་མི་རིགས་གང་དེའི་ལོ་རྒྱུས་བྱུང་རབས་སོགས་དེབ་ཐེར་དུ་འཁོད་པ་ནི་འཛམ་གླིང་ན་ལོ་རྒྱུས་ཡུན་རིང་བའི་མི་རིགས་ཀུན་གྱི་སྤྱི་འགྲོས་ཡིན།

བདེ་ཆེན་རྒྱལ་པོ་ཀུན་བཟང་རྒྱལ་བ་འདུས།། མི་བརྗེད་གཟུངས་ལྡན་ཤེས་རབ་སྨྲ་བའི་སེང།། འཛམ་གླིང་བོན་གྱི་གཙུག་རྒྱན་མཉམ་མེད་པ།། ཤེས་རབ་རྒྱལ་མཚན་ཞབས་ལ་གསོལ་བ་འདེབས།། ཞེས་རང་རེའི་ཞྭ་དཀར་རིང་ལུགས་འཛིན་པ་རྣམས་ཀྱིས་རྣམ་ཀུན་མཆོད་པའི་གནས་དང་བཀུར་བའི་ཞིང་དུ་གྱུར་པའི་སྙིགས་དུས་ཀྱི་རྒྱལ་བ་གཉིས་པ་མཉམ་མེད་ཤེས་རབ་རྒྱལ་མཚན་མཆོག་གི་བསྟོད་ཕྱག་སྐུ་གསུམ་ལྷུན་གྲུབ་ཏུ་བསྔགས་པ་འདི་ཉིད་ཀྱི་མཛད་བྱང་མ་གསལ་བས།  སུ་ཞིག་གིས་བརྩམས་པ་ཡིན་མིན་འཐད་ཁྲུན་ཐག་བཅད་ནས་གསུང་མི་ཐུབ་པ་དང།  རང་གཞན་གྱི་མཁས་གྲུབ་གང་ཞིག་གིས་ཕུལ་བ་ཡིན་མིན་གྱི་སྐོར་གསུང་སྲོལ་མི་འདྲ་བ་ཡང་སྣང་བར་བརྟེན།

དེ་ཡང་ཕྱི་ལོ་༢༠༡༤ཕྱི་ཟླ་ལྔ་བའི་༢དང་༣སྟེ་བསྟུད་མར་ཉིན་གཉིས་ཀྱི་རིང་ལ་ཨིན་ཇིའི་ཨོཁེསེཧྥོར་ཌིའི་གཙུག་ལག་སློབ་གྲྭ་ཆེན་མོ་(University of Oxford)རུ་མཁས་པའི་དབང་པོ་མཁར་རྨེའུ་བསམ་གཏན་ལགས་ཀྱིས༧གོང་ས་ལྔ་པ་ཆེན་མོའི་རང་རྣམ་༼འདི་སྣང་འཁྲུལ་པའི་རོལ་རྩེད་རྟོགས་བརྗོད་ཀྱི་ཚུལ་དུ་བཀོད་པ་དུ་ཀཱུ་ལའི་གོས་བཟང༽དབྱིན་བསྒྱུར་མཛད་པའི་དཔེ་དེབ་སྤུས་ལེགས་ཞིག་པར་བསྐྲུན་བྱས་ཡོད་པ་དེར་དཔེ་སྟོན་མཛད་སྒོ་འཚོགས་པ་རེད།

རྒྱལ་སྤྱིའི་བོད་ཀྱི་རིས་མེད་ཆོས་བརྒྱུད་ལྷན་ཚོགས་ཀྱི་ཚོགས་འདུ་ཐེངས་བཞི་པ་དེ་ཕྱི་ཟླ་༦ཚེས་ ༡༡།༡༢ ཏེ་ཉིན་གཉིས་རིང་ལ་ཁེ་ན་ཌ་དང་ཨ་རིའི་ནང་བཞུགས་ཆོས་བརྒྱུད་རིས་མེད་ཀྱི་བླ་སྤྲུལ་དགེ་བཤེས་ཁག་ཅིག་བྱང་ཨ་རིའི་ཁེ་ལི་ཕོར་ནི་ཡའི་བོད་རིགས་སྤྱི་མཐུན་ཚོགས་པའི་ཚོགས་ཁང་སྡེ་བཞི་ཕུན་ཚོགས་གླིང་དུ་ཚོགས་ཡོད་འདུག ཚོགས་འདུའི་ཉིན་དང་པོར་ས་གནས་ཀྱི་ཆུ་ཚོད་༩ཐོག་ཏུ་ལྷན་ཚོགས་ཀྱི་ཚོགས་གཙོ་སྨན་རིའི་དགེ་བཤེས་བསྟན་འཛིན་དབང་རྒྱལ་རིན་པོ་ཆེ་ནས་སྣང་གསལ་མར་མེ་ཞལ་འབྱེད་གནང་སྟེ་ཚོགས་བཅར་བ་ལྷན་ནས་འཕྲལ་ཕུག་ཀུན་ཏུ་དགེ་བའི་ཞལ་འདོན་གསུངས།

གཡུང་དྲུང་བོན་གྱི་སྐོར་བགྲོ་གླེང་སྐབས་བཅུ་གསུམ་པའི་སྐབས་ཀྱི་འགྲན་རྩོམ་ཨང་ཐོབ་ཁག ང་རང་བོན་པོ་ཞིག་ཡིན་པའི་འགན་འཁྲི། སློབ་མའི་འགྲན་རྩོམ་ཨང་དང་པོ། ཕུར་པ་རྒྱལ། (བོན་ཕྲུག་བདེ་དོན།) སྤྱིར་བཏང་ལྷོ་འཛམ་བུ་གླིང་འདི་ཡི་ནང་དུ་སྐྱེས་པའི་མི་ཞིག་ཡིན་པའི་ཆ་ནས། འགན་འཁྲི་འདྲ་མིན་སྣ་ཚོགས་ཁུར་དགོས་ཀྱི་ཡོད་པ་ཀུན་གྱིས་མཁྱེན་གསལ་ལྟར། ང་རང་བོན་པོ་ཞིག་ཡིན་པའི་འགན་འཁྲིའི་སྐོར་གུས་པ་ང་རང་སྙིང་ནས་བཅངས་པའི་རེ་འདོད་སྨོན་ལམ་རྣམས་འབུལ་རྒྱུ་ཡིན་ལ།

དེ་ཡང་ཐོག་མར་༧སྐྱབས་རྗེ་༧རྒྱལ་བ་སྨན་རི་བའི་དགོངས་བཞེད་ལྟར་ཕྱི་ལོ་༢༠༠༠ ལོ་ནས་ཕྱོགས་མཐའི་སློབ་གྲྭ་ཁག་གི་དབྱར་ཁའི་གུང་གསེང་དང་སྟབས་བསྟུན། ལོ་རེར་བཞིན་གཡུང་དྲུང་བོན་གྱི་ཆོས་དང་རིག་གཞུང་གི་སྐོར་ལ་བགྲོ་གླེང་ཐེངས་རེ་འཚོགས་དབུ་བཙུགས་གནང་ཡོད་པ་བཞིན། འདི་ལོའི་“གཡུང་དྲུང་བོན་གྱི་སྐོར་”བགྲོ་གླེང་ཐེངས་༡༣པ་ཕྱི་ལོ་༢༠༡༤་ཟླ་༦ ཚེས་༣ཉིན་ཧི་མ་ཅལ་མངའ་ཁོངས་བོན་གཞིས་ཐོབ་རྒྱལ་གསར་བའི་༧གཡུང་དྲུང་བོན་གྱི་ གདན་ས་ཆེན་མོ་༧དཔལ་གཤེན་བསྟན་སྨན་རིའི་གླིང་གི་དཔེ་མཛོད་ཁང་དུ་སྔོན་འགྲོའི་མཛད་སྒོ་དབུ་འཛུགས་གནང་ཡོད་པ་རེད།